20 atriði sem þú þarft að vita á fyrstu meðgöngu
Fáðu hagnýt ráð um fyrstu meðgöngu: mæðravernd, fólínsýru, rannsóknir, líðan og einkenni sem kalla á skjóta aðstoð frá ljósmóður eða lækni strax.
Fyrsta meðganga getur vakið gleði, spurningar og óvissu í senn. Það er eðlilegt að vita ekki strax hvað bíður manns eða finna fyrir einkennum sem koma og fara. Hér eru tuttugu atriði sem hjálpa þér að taka upplýstar ákvarðanir, undirbúa næstu skref og vita hvenær leita á aðstoðar. Meðganga er einstaklingsbundin; ljósmóðir eða læknir getur lagað ráðin að heilsu þinni og aðstæðum.
Hafðu samband við heilsugæslu eða þá mæðravernd sem þú hyggst sækja um leið og þú veist af þunguninni. Fyrsta viðtal er notað til að fara yfir heilsufar, fyrri meðgöngur, lyf, líðan og óskir, auk þess að skipuleggja skoðanir og rannsóknir. Tímasetning og fyrirkomulag eru mismunandi eftir landi og þjónustu, svo fylgdu leiðbeiningum þinnar heilsugæslu. NHS mælir með að bóka mæðravernd snemma og lýsir fyrsta viðtali yfirleitt á fyrstu vikum meðgöngu. Sjá yfirlit NHS um mæðravernd og viðtöl.
Skrifaðu niður fyrsta dag síðustu blæðinga ef þú manst hann, dagsetningu prófsins, einkenni og spurningar. Meðgöngulengd er oft áætluð út frá síðustu blæðingum og síðar metin með ómskoðun þegar það á við. Dagsetningin er áætlun, ekki loforð um nákvæman fæðingardag.
Segðu heilbrigðisstarfsfólki frá lyfseðilsskyldum lyfjum, lausasölulyfjum, náttúruefnum og vítamínum. Ekki hætta skyndilega á nauðsynlegu lyfi án samráðs; stundum þarf að meta áhættu þess að halda áfram og áhættu þess að hætta. Taktu umbúðir eða mynd af innihaldslýsingu með í viðtal.
Fólínsýra snemma á meðgöngu dregur úr hættu á göllum í taugapípu fósturs. NHS ráðleggur almennt 400 míkrógrömm daglega þegar reynt er að verða barnshafandi og fram að lokum 12. viku; sumir þurfa stærri skammt samkvæmt læknisráði vegna sérstakra áhættuþátta eða lyfja. Ekki velja háan skammt sjálf. Nánar um vítamín og bætiefni á meðgöngu.
Öruggasta leiðin á meðgöngu er að sleppa áfengi. Reykingar og nikótín geta skaðað heilsu móður og barns; ráðgjöf og stuðningur geta auðveldað að hætta. Ef þú hefur drukkið eða reykt áður en þú vissir af þunguninni skaltu ekki skammast þín eða draga ályktanir um skaða. Segðu ljósmóður frá því svo þú fáir raunhæfa aðstoð.
Reglulegar máltíðir með grænmeti, ávöxtum, heilkorni, próteingjöfum og nægum vökva styðja almenna heilsu. Þú þarft ekki að tvöfalda matarskammt. Fylgdu opinberum ráðleggingum um matvælaöryggi á meðgöngu, meðal annars um vel eldaðan mat og meðhöndlun áhættumatvæla. Ef þú ert grænmetisæta, vegan, með ofnæmi eða mikla ógleði skaltu biðja um einstaklingsbundna næringarráðgjöf.
Hófleg hreyfing, svo sem ganga eða sund, getur verið hluti af heilbrigðu daglegu lífi ef meðgangan er óflókin. Byrjaðu rólega ef þú hefur lítið hreyft þig og ræddu breytingar við heilbrigðisstarfsfólk ef þú ert með sjúkdóm, verki eða áhættuþætti. Forðastu athafnir þar sem mikil hætta er á falli eða höggi á kvið.
Þreyta og ógleði eru algeng, sérstaklega snemma, en styrkur þeirra er mismunandi. Smærri máltíðir, róleg byrjun dags og vökvi í litlum sopum geta reynst sumum vel. Þetta eru almenn úrræði, ekki tryggð meðferð. Hafðu samband við heilbrigðisstarfsfólk ef þú getur ekki haldið vökva niðri, pissar mjög lítið eða finnur fyrir miklum slappleika.
Þörf fyrir hvíld getur aukist. Reyndu að halda reglulegum svefntíma og biðja um stuðning við dagleg verkefni ef þreyta er mikil. Ný eða alvarleg einkenni eiga þó ekki að vera afgreidd sem venjuleg þreyta án mats.
Kvíði, depurð eða óvissa geta komið upp, jafnvel þótt þungunin hafi verið langþráð. Segðu frá því í mæðravernd, sérstaklega ef líðan truflar svefn, matarlyst eða daglegt líf. Þú átt rétt á að fá stuðning og þarft ekki að bíða þar til ástandið versnar.
Mæðravernd fylgist með heilsu þinni og þroska barnsins og gefur færi á að taka upp spurningar áður en þær verða brýnar. Fjöldi og tímasetning viðtala fer eftir staðbundnu kerfi og þörfum þínum. NHS lýsir til dæmis fleiri reglubundnum viðtölum í fyrstu meðgöngu en síðari meðgöngum; sú tala er ekki sjálfkrafa íslensk áætlun.
Blóðpróf, þvagpróf, ómskoðun og skimun geta veitt mismunandi upplýsingar. Skimun metur líkur en staðfestir ekki alltaf sjúkdóm; greiningarpróf svara annarri spurningu og geta haft sínar takmarkanir. Biddu um útskýringu á tilgangi, mögulegum niðurstöðum og næstu skrefum áður en þú ákveður hvort þú viljir þiggja rannsókn.
Upplýsingar um langvinna sjúkdóma, ofnæmi, fyrri aðgerðir, blóðflokk ef hann er þekktur og alvarlega erfðasjúkdóma í fjölskyldu geta skipt máli. Þú þarft ekki að hafa öll svör við fyrsta viðtal; segðu einfaldlega hvað þú veist og hvað þarf að kanna.
Þú mátt biðja um tíma til að hugsa, túlkun eða annað samtal. Ræddu gildi þín, fyrri reynslu og áhyggjur. Góð umönnun felur í sér skýrar upplýsingar og ákvarðanir sem þú skilur.
Ef þú skilur ekki vel tungumálið sem notað er í viðtalinu skaltu spyrja um túlkaþjónustu. Láttu vita ef þú þarft aðgengilegt húsnæði, lengri tíma eða stuðningsaðila með þér. Þarfir þínar eru hluti af umönnunaráætluninni.
Kannaðu réttindi og úrræði í þínu landi varðandi fæðingarorlof, vinnuvernd og mæðravernd. Reglur eru mismunandi og geta breyst; fáðu staðfestingu frá opinberum aðila eða vinnuveitanda áður en þú skipuleggur fjárhag út frá þeim.
Hugsaðu um hvern þú vilt hafa með þér í viðtöl eða treysta fyrir áhyggjum. Það getur verið maki, vinur, ættingi eða annar stuðningsaðili. Þú ræður hver fær upplýsingar um heilsu þína.
Fáðu símanúmer mæðraverndar, fæðingardeildar eða bráðamóttöku sem gildir þar sem þú býrð. Ekki bíða eftir næsta viðtali ef þú hefur verulegar áhyggjur. Leiðbeiningar um bráðaþjónustu eru staðbundnar, svo vistaðu rétt númer í símanum.
Leitaðu tafarlaust ráða vegna mikillar blæðingar, mikilla eða versnandi kviðverkja, yfirliðs, öndunarerfiðleika, brjóstverkjar, hita eða þess að geta ekki haldið vökva niðri. Viðvarandi slæmur höfuðverkur, sjóntruflanir eða skyndileg mikil bólga þurfa einnig mat. ACOG telur slík einkenni meðal bráðra viðvörunarmerkja á meðgöngu og eftir fæðingu; einkenni og viðbragðsleið geta ráðist af meðgönguviku og aðstæðum. Sjá viðvörunarmerki ACOG.
Einkenni, hraði þroska og reynsla fólks eru ólík. Skortur á ógleði segir til dæmis ekki einn og sér til um hvernig meðgangan gengur. Netleit getur veitt hugmyndir en kemur ekki í stað skoðunar. Berðu ekki stöðu þína saman við myndir eða sögur annarra; spurðu ljósmóður þegar eitthvað veldur þér áhyggjum.
Markmiðið er ekki að gera allt fullkomlega heldur að fá traustar upplýsingar og stuðning í tæka tíð. Byrjaðu á að hafa samband við mæðravernd, taktu með lista yfir lyf og spurningar og fáðu ráð sem miðast við þig.
Fáðu hagnýt ráð um fyrstu meðgöngu: mæðravernd, fólínsýru, rannsóknir, líðan og einkenni sem kalla á skjóta aðstoð frá ljósmóður eða lækni strax.
Lærðu að áætla meðgöngulengd og fæðingardag út frá síðustu blæðingum, tíðahring og snemmsónar og skildu hvers vegna áætlaður dagur getur breyst.
Skildu hvað gerist á fyrstu, annarri og þriðju stigum fæðingar, hvað hefur áhrif á framvinduna og hvenær rétt er að hafa samband við ljósmóður.
Fáðu tíu gagnleg ráð um mæðravernd, næringu, hreyfingu og undirbúning fæðingar sem styðja við heilsu þína og barnsins á meðgöngunni með skýrum ráðum.
Sjáðu hvort óhætt sé að borða krabba á meðgöngu, hvernig á að elda hann til fulls og hvað þarf að vita um kalk, matvælaöryggi og næringu á meðgöngu.
Óvænt þungun getur vakið óvissu. Lestu hvernig þú staðfestir þungun, færð ráðgjöf og metur næstu skref með stuðningi fagfólks á Íslandi núna.
Ítarleg leiðsögn um útferð frá leggöngum á meðgöngu: Einkenni, viðvörunarmerki og heilsuráð fyrir barnshafandi konur í hverjum þriðjungi.
Hvort það sé gott fyrir barnshafandi konur að borða rækju er spurning um margar óléttar konur því rækjukjöt inniheldur mörg næringarefni en inniheldur samt áhættu.
Ef þunguð kona missir slímtappann í leghálsi, þýðir það að fæðingin sé að fara að fara eða ætti ég að bíða? Svarið er það fer eftir því.
Að þekkja fyrstu merki um meðgöngu mun hjálpa þér að hugsa betur um sjálfan þig og barnið þitt. Ekki hunsa 20 þekktustu táknin!